Ung thư vòm họng là căn bệnh khó nhận biết do triệu chứng thường mờ nhạt và dễ nhầm lẫn với các viêm nhiễm thông thường. Việt Nam ghi nhận hơn 8.000 ca ung thư vòm họng mới hàng năm, trong đó tỷ lệ phát hiện muộn vẫn còn cao. Điều này khiến nhu cầu tầm soát ung thư vòm ngày càng được quan tâm, bởi phát hiện sớm giúp tăng khả năng điều trị thành công. Bài viết này của Tâm Care sẽ giới thiệu đầy đủ các phương pháp xét nghiệm cần thiết, giúp bạn hiểu quy trình tầm soát và lựa chọn thời điểm kiểm tra phù hợp.
Ung thư vòm họng là gì?
Ung thư vòm họng là bệnh ác tính khởi phát từ lớp tế bào phủ mặt trong vòm mũi họng. Khu vực này nằm sâu phía sau mũi và trên họng, nơi tập trung nhiều mô lympho nên nhạy cảm với virus, đặc biệt là virus Epstein-Barr.
Đặc điểm nguy hiểm của ung thư vòm họng nằm ở chỗ bệnh thường không có dấu hiệu rõ rệt trong giai đoạn đầu. Người bệnh có thể chỉ nghẹt mũi nhẹ, ù tai hoặc đau đầu thoáng qua, khiến quá trình phát hiện trở nên khó khăn. Khi khối u lớn hơn, triệu chứng mới rõ ràng và lúc đó việc điều trị trở nên phức tạp.
Theo số liệu từ WHO, hơn 60% bệnh nhân ung thư vòm họng được phát hiện ở giai đoạn muộn, dẫn đến giảm khả năng đáp ứng điều trị. Chính vì vậy, tầm soát là giải pháp quan trọng để phát hiện tổn thương ngay khi khối u còn nhỏ, từ đó tăng khả năng trị khỏi.
Tầm soát ung thư vòm họng là gì?
Tầm soát là quá trình kiểm tra toàn diện nhằm phát hiện sớm tổn thương bất thường ở vòm họng trước khi bệnh chuyển sang giai đoạn nguy hiểm. Hoạt động này thường bao gồm nội soi, xét nghiệm máu, xét nghiệm EBV và chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết.
Khác với chẩn đoán thông thường, tầm soát nhắm vào việc phát hiện dấu hiệu vi mô, ngay cả khi người bệnh không có triệu chứng rõ rệt. Điều này giúp giảm đáng kể rủi ro tiến triển âm thầm của bệnh.
Người có nguy cơ cao như hút thuốc, uống rượu thường xuyên, làm việc trong môi trường độc hại hoặc có người thân mắc ung thư đầu cổ thường được khuyến nghị kiểm tra định kỳ mỗi năm. Tại một số nghiên cứu thuộc Đại học Hong Kong, xét nghiệm EBV được xem là công cụ rất giá trị trong tầm soát sớm vì có độ nhạy cao đối với các khối u vòm.
Nhờ các phương pháp hiện đại, tầm soát ung thư vòm đã giúp tăng tỷ lệ phát hiện sớm lên đến 70% ở nhiều quốc gia châu Á nơi bệnh phổ biến. Khi phát hiện ở giai đoạn sớm, khả năng điều trị khỏi có thể đạt mức trên 90%.
Các phương pháp, xét nghiệm để thực hiện tầm soát ung thư vòm họng
Dưới đây là các phương pháp được sử dụng phổ biến trong quy trình tầm soát ung thư vòm, mỗi kỹ thuật đảm nhiệm một vai trò và giúp bác sĩ đánh giá vòm họng toàn diện.
Nội soi
Nội soi là phương pháp đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình kiểm tra. Bác sĩ dùng ống soi mảnh, có camera độ phân giải cao để quan sát trực tiếp vùng vòm họng và phát hiện tổn thương sớm.
Nội soi ánh sáng lạnh cho hình ảnh rõ nét, giúp nhìn thấy những thay đổi nhỏ trên bề mặt niêm mạc. Một số cơ sở sử dụng nội soi NBI, công nghệ tăng cường độ tương phản mạch máu, giúp phát hiện bất thường tinh vi.
Phương pháp này thường không gây đau, chỉ hơi khó chịu trong vài giây. Tuy nhiên, kết quả lại rất quan trọng vì nó quyết định bước tiếp theo trong quy trình tầm soát ung thư vòm.
Sinh thiết qua nội soi
Khi bác sĩ thấy tổn thương đáng ngờ trong quá trình nội soi, sinh thiết sẽ được thực hiện để xác định tính chất mô học. Mẫu mô nhỏ được lấy trực tiếp tại vị trí bất thường và gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích tế bào.
Sinh thiết là tiêu chuẩn vàng để xác định ung thư. Các phòng xét nghiệm hiện đại có thể đánh giá chính xác mức độ ác tính, từ đó hỗ trợ bác sĩ đề xuất hướng điều trị phù hợp.
Tuy phương pháp này tạo cảm giác hơi đau nhẹ tại vị trí mô bị lấy, nhưng rủi ro rất thấp và mang lại giá trị chẩn đoán cao.
Chọc và hút bằng kim nhỏ FNA
FNA (Fine Needle Aspiration) là kỹ thuật sử dụng kim mảnh để lấy mẫu tế bào từ hạch cổ khi có dấu hiệu sưng kéo dài. Đây là xét nghiệm quan trọng vì nhiều trường hợp ung thư vòm họng gây di căn hạch sớm.
Kim nhỏ giúp giảm đau, đồng thời hạn chế xâm lấn. Mẫu tế bào được nhuộm và soi dưới kính hiển vi để tìm tế bào ác tính. FNA được đánh giá cao vì nhanh, chính xác và chi phí hợp lý.
Nhờ kỹ thuật này, bác sĩ có thể xác định mức độ lan rộng của ung thư nếu khối u đã di căn đến vùng cổ.
Chuẩn đoán bằng y học hạt nhân
Chẩn đoán bằng y học hạt nhân, đặc biệt là PET/CT, đóng vai trò quan trọng khi nghi ngờ ung thư đã lan rộng. PET/CT có khả năng phát hiện vùng chuyển hóa bất thường, giúp xác định chính xác vị trí và mức độ di căn.
Phương pháp này thường được chỉ định trong trường hợp kết quả nội soi hoặc sinh thiết chưa đủ để đánh giá phạm vi tổn thương. Mặc dù chi phí cao, PET/CT mang lại thông tin rất giá trị trong lập phác đồ điều trị.
Xét nghiệm sinh hóa
Xét nghiệm sinh hóa hỗ trợ theo dõi các chỉ số bất thường liên quan đến tình trạng viêm hoặc phản ứng miễn dịch. Một số enzyme và protein nhất định tăng lên khi xuất hiện rối loạn trong cơ thể.
Dù không dùng riêng lẻ để chẩn đoán ung thư vòm, xét nghiệm sinh hóa vẫn có giá trị trong đánh giá sức khỏe tổng quát và hỗ trợ phân tích kết quả các xét nghiệm khác.
Xét nghiệm máu
Xét nghiệm máu, đặc biệt là xét nghiệm EBV DNA, là phương pháp tầm soát có độ nhạy cao đối với ung thư vòm họng. Virus EBV liên quan mật thiết với ung thư vòm, và tải lượng EBV tăng có thể là dấu hiệu nguy cơ.
Xét nghiệm EBV giúp phát hiện ung thư sớm trong 90% trường hợp thuộc nhóm nguy cơ cao. Đây là lý do nhiều cơ sở y tế đưa xét nghiệm này vào gói tầm soát ung thư vòm tiêu chuẩn.
Ngoài EBV, xét nghiệm máu còn bao gồm kiểm tra các chỉ số viêm, thiếu máu hoặc bất thường miễn dịch.
Những đối tượng nên tầm soát ung thư vòm họng sớm?
Không phải ai cũng cần thực hiện tầm soát định kỳ, nhưng có những nhóm nguy cơ cao nên theo dõi sức khỏe thường xuyên để phát hiện sớm tổn thương. Việc hiểu rõ yếu tố nguy cơ giúp người bệnh chủ động hơn và tránh bỏ qua những thay đổi âm thầm trong cơ thể. Khi xác định mình thuộc nhóm này, bạn nên cân nhắc tầm soát ung thư vòm để có hướng điều trị phù hợp.
Người có triệu chứng kéo dài nhưng không rõ nguyên nhân
Những triệu chứng mơ hồ như đau đầu âm ỉ, nghẹt mũi dai dẳng, ù tai kéo dài, chảy máu mũi lặp lại hoặc nổi hạch cổ không đau thường bị xem nhẹ. Tuy nhiên, đây lại là nhóm dấu hiệu sớm của ung thư vòm họng trong nhiều trường hợp. Theo báo cáo từ WHO, gần 40% bệnh nhân ung thư vòm họng có triệu chứng nhẹ trong 3 tháng trước khi phát hiện bệnh, điều này cho thấy sự cần thiết của tầm soát khi cơ thể có thay đổi bất thường.
Người có tiền sử gia đình mắc ung thư vòm họng hoặc ung thư đầu – cổ
Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành của ung thư vòm họng. Nếu trong gia đình có người từng mắc bệnh, nguy cơ có thể tăng từ 2–4 lần so với người không có tiền sử. Nhóm này cần tầm soát định kỳ để phát hiện sớm tổn thương.
Người nhiễm virus Epstein-Barr (EBV)
EBV liên quan mật thiết đến ung thư vòm họng, đặc biệt ở các quốc gia châu Á. Nếu xét nghiệm EBV từng dương tính, bạn nên kiểm tra theo dõi vì tải lượng virus cao là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ hình thành khối u. Trong nghiên cứu của Đại học Hong Kong, xét nghiệm EBV có khả năng phát hiện ung thư sớm trong 90% trường hợp thuộc nhóm nguy cơ.
Người hút thuốc hoặc uống rượu lâu năm
Hút thuốc và sử dụng rượu mạnh kích thích niêm mạc, gây tổn thương lặp lại và làm tăng nguy cơ ung thư. Theo WHO, 70% bệnh ung thư đầu – cổ có liên quan đến thuốc lá, đặc biệt trong nhóm nam giới. Những người sử dụng rượu bia lâu năm cũng nằm trong nhóm nguy cơ cao.
Người sống trong môi trường ô nhiễm hoặc tiếp xúc hóa chất
Môi trường làm việc chứa bụi gỗ, dung môi công nghiệp, kim loại nặng hoặc khói độc là yếu tố thúc đẩy tổn thương tế bào trong vòm họng. Nhóm này nên tầm soát ít nhất mỗi năm một lần.
Người trên 40 tuổi hoặc có hệ miễn dịch suy yếu
Hệ miễn dịch yếu khiến cơ thể khó chống lại sự tấn công của virus, đặc biệt là EBV. Tuổi càng cao, nguy cơ càng lớn. Vì vậy, nhóm trung niên và cao tuổi nên tầm soát định kỳ để bảo vệ sức khỏe.
Gói tầm soát ung thư vòm họng có đắt không?
Chi phí luôn là vấn đề khiến nhiều người phân vân, đặc biệt khi cần thực hiện xét nghiệm chuyên sâu. Tuy nhiên, giá trị của tầm soát ở thời điểm hiện tại cao hơn nhiều so với chi phí phát hiện muộn.
Chi phí của một gói tầm soát ung thư vòm phụ thuộc vào số lượng xét nghiệm và công nghệ được sử dụng. Một gói cơ bản thường bao gồm:
- Nội soi vòm họng
- Xét nghiệm EBV
- Xét nghiệm máu tổng quát
Xét nghiệm sinh hóa liên quan
Ở nhiều cơ sở uy tín, chi phí dao động từ 1.200.000 – 3.500.000 đồng, tùy trang thiết bị và công nghệ nội soi. Với gói chuyên sâu có PET/CT, tổng chi phí có thể cao hơn.
Tuy nhiên, điều quan trọng nhất là bạn cần lựa chọn cơ sở có thiết bị hiện đại, đội ngũ chuyên khoa và quy trình chuẩn xác. Chi phí thấp không phải lúc nào cũng tốt nếu không đảm bảo độ tin cậy của kết quả.
Những dấu hiệu sớm của ung thư vòm họng
Ung thư vòm họng thường phát triển âm thầm và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh tai mũi họng thông thường. Tuy nhiên, cơ thể vẫn gửi ra một số tín hiệu sớm mà người bệnh có thể nhận biết nếu quan sát kỹ. Việc hiểu rõ các dấu hiệu này giúp bạn nâng cao cảnh giác và chủ động kiểm tra sức khỏe khi cần. Dưới đây là những biểu hiện thường gặp trong giai đoạn đầu, thường xuất hiện rời rạc và không quá rõ rệt nhưng lại mang ý nghĩa quan trọng đối với chẩn đoán.
Dấu hiệu thần kinh
Khi khối u bắt đầu ảnh hưởng đến dây thần kinh sọ, người bệnh có thể cảm nhận những thay đổi bất thường như đau đầu dai dẳng hoặc tê mặt một bên. Một số trường hợp mất cảm giác nửa mặt hoặc khó điều khiển mí mắt cũng có thể xảy ra khi khối u phát triển sát vùng thần kinh.
Ngoài ra, tình trạng nhìn đôi, giảm thị lực hoặc chóng mặt không rõ nguyên nhân là dấu hiệu đáng chú ý. Những triệu chứng này không phải lúc nào cũng đau dữ dội, nhưng lại có xu hướng kéo dài và không cải thiện dù đã nghỉ ngơi. Nếu xuất hiện các biểu hiện thần kinh như vậy, bạn nên kiểm tra sớm để loại trừ nguy cơ tổn thương sâu trong vòm họng.
Nổi hạch bất thường ở cổ
Nổi hạch cổ là một trong những dấu hiệu sớm, xuất hiện khi tế bào ung thư lan đến hệ bạch huyết. Hạch thường nổi ở một bên cổ, rắn, không đau và lớn dần theo thời gian.
Trong nhiều trường hợp, người bệnh không thấy đau họng nhưng hạch vẫn xuất hiện, khiến họ không nghĩ đến vòm họng là vị trí gây bệnh. Đây là lý do dấu hiệu này thường bị bỏ qua. Tuy nhiên, hạch cổ bất thường không tự biến mất và cần được đánh giá bằng nội soi hoặc FNA để xác định nguyên nhân.
Ù tai bất thường
Ù tai kéo dài, nhất là ở một bên tai, là dấu hiệu khá đặc trưng của ung thư vòm họng giai đoạn sớm. Khối u nằm gần vòi nhĩ có thể làm cản trở hoạt động thông khí, dẫn đến ù tai hoặc nghe kém.
Bạn có thể cảm thấy tiếng ù như gió, tiếng rít hoặc tiếng vọng trong tai khi nói. Tình trạng này thường không khỏi hoàn toàn dù đã dùng thuốc nhỏ tai hoặc thuốc giảm viêm. Nếu ù tai xuất hiện liên tục trong nhiều tuần, bạn nên đến cơ sở chuyên khoa để kiểm tra chức năng tai và đánh giá vòm họng.
Nghẹt mũi bất thường
Nghẹt mũi kéo dài nhưng không liên quan đến dị ứng, cảm lạnh hay viêm xoang là dấu hiệu đáng chú ý. Người bệnh có thể bị nghẹt một bên mũi trong thời gian dài, đôi khi kèm theo chảy máu nhẹ hoặc chảy dịch mũi có mùi bất thường.
Nếu triệu chứng không đáp ứng thuốc thông thường và có xu hướng nặng dần, khả năng khối u cản trở đường thở là điều cần cân nhắc. Nội soi vòm họng là phương pháp chính xác giúp xác định tổn thương gây nghẹt mũi kéo dài.
Quy trình thực hiện tầm soát ung thư vòm họng tại Tâm Care
Tại Tâm Care, quy trình tầm soát được xây dựng theo tiêu chuẩn chuyên khoa, đảm bảo đầy đủ các bước từ thăm khám ban đầu đến tư vấn sau kiểm tra. Mỗi giai đoạn được triển khai cẩn thận, giúp bác sĩ đánh giá toàn diện vòm họng và đưa ra định hướng phù hợp cho từng người bệnh. Quy trình rõ ràng không chỉ tăng độ chính xác mà còn tạo cảm giác an tâm khi người bệnh hiểu mình đang trải qua những bước nào.
Thăm khám lâm sàng
Bác sĩ bắt đầu bằng việc hỏi bệnh sử, thời gian xuất hiện triệu chứng và những thay đổi gần đây trong sức khỏe. Các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, uống rượu, môi trường làm việc và tiền sử gia đình được xem xét cẩn thận.
Tiếp đó, bác sĩ tiến hành kiểm tra tai, mũi, họng và vùng cổ để phát hiện dấu hiệu bất thường. Việc đánh giá ban đầu giúp bác sĩ xác định hướng kiểm tra phù hợp trước khi chuyển sang các kỹ thuật chuyên sâu hơn.
Thực hiện nội soi tai – mũi – họng
Nội soi là bước quan trọng nhất trong quá trình tầm soát tại Tâm Care. Bác sĩ sử dụng ống soi mảnh, có camera độ phân giải cao để quan sát rõ bề mặt niêm mạc.
Hình ảnh thu được giúp phát hiện tổn thương nhỏ, những vùng có cấu trúc bất thường hoặc dấu hiệu nghi ngờ ác tính. Nhờ công nghệ hiện đại, người bệnh chỉ cảm thấy hơi khó chịu trong vài giây, nhưng hiệu quả chẩn đoán lại rất cao.
Chuẩn đoán hình ảnh chụp chiếu
Khi nội soi phát hiện bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp CT hoặc MRI để kiểm tra độ sâu của tổn thương. Các kỹ thuật này tạo ra hình ảnh chi tiết giúp đánh giá phạm vi khối u và khả năng lan sang vùng lân cận.
Đối với trường hợp cần phân tích chuyển hóa của mô, PET/CT cũng có thể được đề xuất. Đây là phương pháp cao cấp giúp phát hiện di căn sớm và hỗ trợ lập phác đồ điều trị.
Tư vấn và điều trị
Sau khi tổng hợp kết quả từ các xét nghiệm, bác sĩ sẽ giải thích rõ tình trạng, mức độ nguy cơ và hướng điều trị phù hợp. Người bệnh được tư vấn đầy đủ về thuốc, chế độ sinh hoạt và thời điểm cần tái khám.
Nếu phát hiện tổn thương nghi ngờ, bác sĩ sẽ hướng dẫn thực hiện sinh thiết hoặc xét nghiệm bổ sung để có kết luận chính xác. Tâm Care cam kết đồng hành trong suốt quá trình theo dõi, giúp người bệnh yên tâm và hiểu rõ từng bước điều trị.
